حکمت اسلامی با بیان دکتر ابراهیمی دینانی

 بازگشت به خدا هم ، فقط از راهی ممکن است که آمدن از آن بوده است .امروز یا در دنیا فقط می توان صفات حق را دید و دیدن ذاتش ، در روز دیگر روی خواهد داد.
 موجودات جهان مظهر خدا هستند . در یک گل می توان زیبایی خدا را درک کرد و از صفات به مظاهر رسید و دیدن ذات، در روز قیامت خواهد بود . ذات حق قابل شماهده است و ذاتش را می توان دید، که البته با دید حق است . ما در شام ابد به سر می بریم .باید ب صبح ازل بر گردیم تا بتوانیم مقام ذات الوهی را درک کنیم.
* وگرنه رنج بی حاصل می کشیم و به قول حافظ: عرض خود می بریم و زحمت دیگران می داریم و هدایتی در کار نخواهد بود: برو بنیوش " لاتهدی" ز قرآن!
 اشاره شیخ به آیه " انک لاتهدی من احببت " است. خداوند به پیامبر می فرماید: تو نمی توانی هر کسی را که دوست داری و می خواهی، هدایت کنی. هدایت، رؤیت ذات حق است که در الست ممکن است . برای رسیدن به هدایت باید به الست بازگشت. هر گاه به الست برگردیم، هدایت خواهیم شد و گرنه هدایت نخواهیم شد. و پیامبر اکرم ص نیز نمی تواند ما را هدایت کند ." برو بینوش" به معنای فهم است؛ یعنی برو فکر کن و بفهم . معاهده خدا و انسان عهد الست است .
سپید و زرد و سرخ و سبز و کاهی
به نزد وی نباشد جز سیاهی
نگر تا کور مادر زاد بد حال
کجا بینا شود از کُحل و کحَال
 این حرف تفسیر " لاتهدی" است؛ یعنی کور را نمی توان به زنگ ها هدایت کرد. کوران مادر زاد هیچ برداشتی از رنگ ها ندارندو عالم را سیاه می پندارندو سیاهی هم رنگ نیست. کور، فقط ندیدن را می فهمد و آن سیاه است؛ یعنی ندیدن که آن را می داند.کور مادر زاد، قابل خوب شدن نیستو سرمه کشیدن، چشم های او را خوب نمی کند. طبابت های مختلف نمی تواند کوری مادرزادی را بر طرف کند و کاری از کسی بر نمی آید.
 * شبستری این چند بیت را پایه قرار می دهد برای بیان تمثیلی که حاصل آن، کوری مادرزادی عقل است و ناتوانی اش از دیدن رنگ ها و شهر های معنوی:
خرد از دیدن احوال عقبا 
بود چون کور مادرزاد دنیا!
 این تمثیل بسیار عجیب است . عقل و فلسفه و تصورات و خیالات و اندیشه ها و کتابهای ما، نسبت به احوال آخرت که باطن این دنیاست، حالی شبیه کور مادرزاد نسبت به رنگها دارد